DANH MỤC TƯƠNG TÁC THUỐC CHỐNG CHỈ ĐỊNH TẠI BỆNH VIỆN QUỐC TẾ SẢN NHI HẢI PHÒNG

Tương tác thuốc là vấn đề thường gặp trong thực hành lâm sàng. Trong nhiều trường hợp tương tác thuốc gây ra những biến cố bất lợi trong điều trị như giảm hiệu quả điều trị, xuất hiện độc tính với cơ thể và có thể đe dọa tính mạng của bệnh nhân. Nhằm hỗ trợ bác sĩ trong quá trình kê đơn và giảm thiểu sai sót một cách hệ thống, Khoa Dược đã xây dựng danh mục tương tác thuốc chống chỉ định dựa trên danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện và tích hợp thành cảnh báo real-time trên phần mềm Ehospital.

Danh mục được xây dựng căn cứ theo thông tin trong Tờ hướng dẫn sử dụng của thuốc và Cơ sở dữ liệu Micromedex. Danh mục bao gồm 30 cặp tương tác giữa các hoạt chất hoặc nhóm hoạt chất, trong đó có 21 cặp tương tác chống chỉ định tuyệt đối và 9 cặp tương tác chống chỉ định có điều kiện. Thông tin chi tiết liên quan đến từng cặp tương tác được trình bày tại Bảng 1.

 

Bảng 1: Danh mục tương tác thuốc chống chỉ định tại Bệnh viện Quốc tế Sản Nhi Hải Phòng

STT Hoạt chất 1 Hoạt chất 2 Cơ chế Hậu quả Xử trí
1 Acid tranexamic Thuốc tránh thai có bản chất hormon (bao gồm: ethinyl estradiol, estradiol, estriol, dienogest, drospirenon, lynestrenol, levonorgestrel) Nguy cơ huyết khối khi sử dụng thuốc tránh thai có bản chất hormon tăng lên khi phối hợp với acid tranexamic Tăng nguy cơ biến cố huyết khối 1. Chống chỉ định sử dụng acid tranexamic điều trị rong kinh ở bệnh nhân đang dùng thuốc tránh thai.

2. Với các chỉ định khác của acid tranexamic, có thể sử dung ở người đang dùng thuốc tránh thai nhưng cần đặc biệt thận trọng.

Lưu ý các yếu tố tăng nguy cơ: béo phì, hút thuốc lá, đặc biệt ở người trên 35 tuổi.

2 Amiodaron Domperidon Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh Chống chỉ định phối hợp
3 Amiodaron Fluconazol Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh 1. Chống chỉ định phối hợp ở các bệnh nhân có hội chứng QT kéo dài do di truyền hoặc mắc phải.

2. Trên các đối tượng bệnh nhân khác, tốt nhất nên tránh phối hợp các thuốc này. Trong trường hợp cần thiết phối hợp, cần đánh giá cẩn thận nguy cơ/lợi ích và lượng giá các yếu tố nguy cơ trên từng bệnh nhân, đặc biệt là rối loạn điện giải (hạ kali máu, hạ magie máu, hạ calci máu), nhịp tim chậm, nữ giới trước khi quyết định kê đơn

4 Aspirin Ketorolac Hiệp đồng tác dụng kích ứng đường tiêu hóa Tăng nguy cơ xuất huyết đường tiêu hóa nghiêm trọng (sử dụng đồng thời ketorolac với 1 NSAID khác làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa gấp 5 lần so với phối hợp 2 NSAID khác) Chống chỉ định phối hợp. Cần đặc biệt lưu ý nguy cơ tương tác trong trường hợp giảm đau hậu phẫu
5 Azithromycin Domperidon Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh Chống chỉ định phối hợp
6 Ceftriaxon Dung dịch tiêm truyền tĩnh mạch có chứa calci (bao gồm calci clorid, ringer lactat, dung dịch nuôi dưỡng tĩnh mạch có chứa calci) Hình thành tủa calci – ceftriaxon tại mô phổi và thận khi dùng đồng thời đường tĩnh mạch ở trẻ sơ sinh Tạo kết tủa tại phổi và thận, có thể dẫn đến tử vong ở trẻ sơ sinh 1. Chống chỉ định sử dụng đồng thời ở trẻ sơ sinh (< 28 ngày tuổi).

2. Ở các đối tượng khác, không trộn lẫn calci và ceftriaxon trong cùng 1 đường truyền, dùng 2 thuốc theo 2 đường truyền tại 2 vị trí khác nhau hoặc dùng lần lượt từng thuốc sau khi tráng rửa đường truyền bằng dung môi tương hợp.

7 Ciprofloxacin Domperidon Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh Chống chỉ định phối hợp
8 Clarithromycin Methylergometrin Clarithromycin ức chế CYP3A4 mạnh làm chuyển hóa methylergometrin Tăng nồng độ của methylergometrin trong huyết thanh, tăng nguy cơ độc tính (nôn, buồn nôn, hoại tử đầu chi, thiếu máu cục bộ do co thắt mạch…) Chống chỉ định phối hợp
9 Clarithromycin Domperidon Clarithromycin ức chế CYP3A4 làm chuyển hóa domperidon Tăng nồng độ domperidon trong huyết thanh, tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT Chống chỉ định phối hợp
10 Clarithromycin Fluconazol Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh 1. Chống chỉ định phối hợp ở các bệnh nhân có hội chứng QT kéo dài do di truyền hoặc mắc phải.

2. Trên các đối tượng bệnh nhân khác, tốt nhất nên tránh phối hợp các thuốc này. Trong trường hợp cần thiết phối hợp, cần đánh giá cẩn thận nguy cơ/lợi ích và lượng giá các yếu tố nguy cơ trên từng bệnh nhân, đặc biệt là rối loạn điện giải (hạ kali máu, hạ magie máu, hạ calci máu), nhịp tim chậm, nữ giới trước khi quyết định kê đơn.

11 Dextromethorphan Linezolid Hiệp đồng tác dụng serotonin Tăng nguy cơ hội chứng serotonin (sốt cao, rối loạn nhận thức, tăng phản xạ, mất phối hợp, rung giật cơ, cứng cơ, co giật, nhịp tim nhanh, tăng huyết áp, tăng thân nhiệt, vã mồ hôi, ảo giác, kích động hoặc bồn chồn…) 1. Cố gắng tránh sử dụng đồng thời linezolid và dextromethorphan. Tốt nhất các thuốc này nên sử dụng cách nhau 2 tuần. Cân nhắc thay đổi sang các thuốc nhóm khác có cùng chỉ định và ít có nguy cơ tương tác hơn. Trong trường hợp bắt buộc sử dụng opioid, có thể đổi sang các opioid khác không có hoạt tính ức chế thu hồi serotonin (codein).

2. Trong hợp không thể trì hoãn điều trị được 2 tuần, bắt buộc sử dụng dài ngày hoặc khẩn cấp bằng linezolid và không có thuốc khác thay thế, cân bằng lợi ích và nguy cơ xảy ra hội chứng serotonin. Nếu lợi ích vượt trội nguy cơ, vẫn có thể sử dụng đồng thời nhưng cần giám sát chặt chẽ bệnh nhân, đặc biệt trong tháng đầu tiên sử dụng đồng thời 2 thuốc

12 Diclofenac Ketorolac Hiệp đồng tác dụng kích ứng đường tiêu hóa Tăng nguy cơ xuất huyết đường tiêu hóa nghiêm trọng (sử dụng đồng thời ketorolac với 1 NSAID khác làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa gấp 5 lần so với phối hợp 2 NSAID khác) Chống chỉ định phối hợp. Cần đặc biệt lưu ý nguy cơ tương tác trong trường hợp giảm đau hậu phẫu.
13 Domperidon Propofol Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh Chống chỉ định phối hợp.
14 Domperidon Sevofluran Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh Chống chỉ định phối hợp.
15 Domperidon Levofloxacin Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh Chống chỉ định phối hợp
16 Domperidon Ondansetron Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh Chống chỉ định phối hợp
17 Domperidon Itraconazol Itraconazol ức chế CYP3A4 làm giảm chuyển hóa của domperidon Tăng nồng độ domperidon trong huyết thanh, tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT Chống chỉ định phối hợp
18 Doxycyclin Isotretinoin Hiệp đồng tăng độc tính Tăng nguy cơ tăng áp nội sọ lành tính (phù gai thị, đau đầu, buồn nôn và nôn, và rối loạn thị giác) Chống chỉ định phối hợp
19 Erythromycin Methylergometrin Erythromycin ức chế CYP3A4 mạnh làm giảm chuyển hóa của methylergometrin Tăng nồng độ của methylergometrin trong huyết thanh, tăng nguy cơ độc tính (nôn, buồn nôn, hoại tử đầu chi, thiếu máu cục bộ do co thắt mạch…) Chống chỉ định phối hợp
20 Erythromycin Fluconazol Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh 1. Chống chỉ định phối hợp ở các bệnh nhân có hội chứng QT kéo dài do di truyền hoặc mắc phải.

2. Trên các đối tượng bệnh nhân khác, tốt nhất nên tránh phối hợp các thuốc này. Trong trường hợp cần thiết phối hợp, cần đánh giá cẩn thận nguy cơ/lợi ích và lượng giá các yếu tố nguy cơ trên từng bệnh nhân, đặc biệt là rối loạn điện giải (hạ kali máu, hạ magie máu, hạ calci máu), nhịp tim chậm, nữ giới trước khi quyết định kê đơn.

21 Fluconazol Domperidon Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh Chống chỉ định phối hợp
22 Fluconazol Ondansetron Hiệp đồng tăng tác dụng Tăng nguy cơ kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh 1. Chống chỉ định phối hợp ở các bệnh nhân có hội chứng QT kéo dài do di truyền hoặc mắc phải.

2. Trên các đối tượng bệnh nhân khác, tốt nhất nên tránh phối hợp các thuốc này. Trong trường hợp cần thiết phối hợp, cần đánh giá cẩn thận nguy cơ/lợi ích và lượng giá các yếu tố nguy cơ trên từng bệnh nhân, đặc biệt là rối loạn điện giải (hạ kali máu, hạ magie máu, hạ calci máu), nhịp tim chậm, nữ giới trước khi quyết định kê đơn.

23 Ibuprofen Ketorolac Hiệp đồng tác dụng kích ứng đường tiêu hóa Tăng nguy cơ xuất huyết đường tiêu hóa nghiêm trọng (sử dụng đồng thời ketorolac với 1 NSAID khác làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa gấp 5 lần so với phối hợp 2 NSAID khác) Chống chỉ định phối hợp. Cần đặc biệt lưu ý nguy cơ tương tác trong trường hợp giảm đau hậu phẫu.
24 Isotretinoin Tetracyclin Hiệp đồng tăng độc tính Tăng nguy cơ tặng áp nội sọ lành tính (phù gai thị, đau đầu, buồn nôn và nôn, rối loạn thị giác) Chống chỉ định phối hợp
25 Itraconazol Methylergometrin Ittraconazo ức chế CYP3A4 mạnh làm giảm chuyển hóa của methylergometrin Tăng nồng độ của methylergometrin trong huyết thanh, tăng nguy cơ độc tính (nôn, buồn nôn, hoại tử đầu chi, thiếu máu cục bộ do co thắt mạch) Chống chỉ định phối hợp
26 Linezolid Nefopam Nefopam ức chế thu hồi noradrenanin và serotonin trên hệ thần kinh Tăng nguy cơ kích thích thần kinh trung ướng (co giật, ảo giác và kích động) Chống chỉ định phối hợp
27 Linezolid Fentanyl Hiệp đồng tác dụng serotonin Tăng nguy cơ hội chứng serotonin (sốt cao, rối loạn nhận thức, tăng phản xạ, mất phối hợp, rung giật cơ, cứng cơ, co giật, nhịp tim nhanh, tăng huyết áp, tăng thân nhiệt, vã mồ hôi, ảo giác, kích động hoặc bồn chồn…) 1. Cố gắng tránh sử dụng đồng thời linezolid và fentanyl. Tốt nhất các thuốc này nên sử dụng cách nhau 2 tuần. Cân nhắc thay đổi sang các thuốc nhóm khác có cùng chỉ định và ít có nguy cơ tương tác hơn. Trong trường hợp bắt buộc sử dụng opioid, có thể đổi sang các opiod khác không có hoạt tính ức chế thu hồi serotonin (morphin, codein, oxycodon, buprenorphin).

2. Trong hợp không thể trì hoãn điều trị được 2 tuần, bắt buộc sử dụng dài ngày hoặc khẩn cấp bằng linezolid và không có thuốc khác thay thế, cân bằng lợi ích và nguy cơ xảy ra hội chứng serotonin. Nếu lợi ích vượt trội nguy cơ, vẫn có thể sử dụng đồng thời nhưng cần giám sát chặt chẽ chặt chẽ bệnh nhân, đặc biệt trong tháng đầu tiên sử dụng đồng thời 2 thuốc.

28 Nitroglycerin Sildenafil Hiệp đồng tăng nồng độ guanosine monophosphate (cGMP) vòng có dụng giãn mạch Tăng tác dụng hạ huyết áp nghiêm trọng Chống chỉ định phối hợp. Nếu sử dụng, hai thuốc cần được dùng cách nhau ít nhất 24 giờ
29 Iohexol Metformin Nguy cơ suy thận cấp liên quan đến cả metformin và thuốc cản quang iod. Suy thận cấp làm tăng nguy cơ nhiễm toan lactic. Tăng nguy cơ nhiễm toan lactic và suy thận cấp 1. Bệnh nhân có MLCT > 30 ml/phút/1,73m2 và không có bằng chứng tổn thương thận cấp, được chỉ định tiêm thuốc cản quang đường tĩnh mạch hoặc tiêm thuốc cản quang đường động mạch tiếp xúc với thận thứ cấp (ví dụ: bơm thuốc vào tim phải, động mạch phổi, động mạch cảnh, động mạch dưới đòn, động mạch vành, động mạch mạc treo hay động mạch dưới động mạch thận): tiếp tục sử dụng metformin như bình thường.

2. Bệnh nhân (1) MLCT < 30 ml/phút/1,73m2 tiêm thuốc cản quang đường tĩnh mạch, đường động mạch tiếp xúc với thận thứ cấp, hoặc (2) Bệnh nhân tiêm thuốc cản quang đường động mạch tiếp xúc với thận đầu tiên (ví dụ: bơm thuốc vào tim trái, động mạch chủ ngực, động mạch chủ bụng trên động mạch thận hoặc động mạch thận) hoặc (3) Có tổn thương thận: Ngừng metformin trước hoặc tại thời điểm tiến hành thủ thuật chẩn đoán hình ảnh và không được dùng lại cho đến ít nhất 48 giờ sau đó. Sau 48 giờ, chỉ sử dụng lại metformin sau khi chức năng thận được đánh giá lại và cho thấy ổn định.

* Lưu ý:

– Các yếu tố nguy cơ: suy thận, suy tim, không đủ dịch hoặc thiếu dịch, sử dụng liều cao thuốc cản quang hoặc sử dụng đồng thời các thuốc độc tính trên thận khác.

– Khuyến cáo về tương tác này không áp dụng trong trường hợp bơm thuốc cản quang iod để chụp X-quang tử cung – vòi trứng.

30 Linezolid Methyldopa Chưa rõ Tăng nguy cơ xuất hiện cơn tăng huyết áp (đau đầu, đánh trống ngực, cứng cổ) Chống chỉ định phối hợp

 

Đây là danh mục tập trung vào các tương tác ở mức độ chống chỉ định, nhìn chung không khuyến cáo sử dụng đồng thời các thuốc này trên bệnh nhân do nguy cơ vượt trội lợi ích thuốc có thể đem lại cho bệnh nhân. Tuy nhiên, tùy theo tình huống lâm sàng cụ thể, bác sĩ có thể tham khảo thông tin và cân nhắc đánh giá lợi ích/nguy cơ trên từng bệnh nhân để đưa ra quyết định kê đơn phù hợp. Bên cạnh đó, Khoa Dược sẽ tiếp tục cập nhật, bổ sung danh mục tương tác thuốc chống chỉ định và tích hợp trên Ehos khi có thuốc mới.

Tài liệu tham khảo

  1. Quyết định 5948/QĐ-BYT về việc ban hành danh mục tương tác thuốc chống chỉ định trong thực hành lâm sàng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
  2. Cơ sở dữ liệu Micromedex, truy cập theo đường dẫn: https://www.micromedexsolutions.com/
  3. Tờ hướng dẫn sử dụng của thuốc.
Leave a reply