KHUYẾN CÁO CHÍNH TRONG ĐIỀU TRỊ TIÊU CHẢY CHO TRẺ DƯỚI 10 TUỔI THEO HƯỚNG DẪN ĐIỀU TRỊ CỦA TỔ CHỨC Y TẾ THẾ GIỚI (WHO)
1. Điều trị tiêu chảy và sử dụng kháng sinh ở trẻ em dưới 10 tuổi
Khuyến cáo:
– Với trẻ em dưới 10 tuổi bị tiêu chảy cấp dạng nước (bất kể nguyên nhân), WHO khuyến cáo không nên sử dụng kháng sinh (Khuyến cáo có điều kiện, bằng chứng thấp).
– Với trẻ em dưới 10 tuổi bị tiêu chảy kéo dài (bất kể nguyên nhân), WHO không đưa ra khuyến cáo về việc sử dụng kháng sinh (do thiếu bằng chứng).
Tóm tắt bằng chứng:
– Một tổng quan hệ thống đã được thực hiện dựa trên 5 nghiên cứu liên quan đến tiêu chảy cấp dạng nước (13.114 người tham gia, bao gồm cả trẻ trên 5 tuổi), tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình (Ai Cập, Ấn Độ). Không có nghiên cứu nào liên quan đến tiêu chảy kéo dài được tìm thấy. Kháng sinh được sử dụng là nitazoxanid và azithromycin. Kết luận: bằng chứng chất lượng thấp cho thấy tăng tỷ lệ khỏi bệnh, giảm thời gian tiêu chảy, không khác biệt rõ ràng về tử vong. Bằng chứng rất thấp về tăng tỷ lệ khỏi về mặt vi sinh và nhu cầu truyền dịch IV.
– Bằng chứng bổ sung: Một nghiên cứu mới đánh giá azithromycin thêm vào phác đồ tiêu chuẩn của WHO cho trẻ 2–23 tháng tuổi. Kết quả cho thấy không cải thiện tử vong trong 180 ngày, cải thiện lâm sàng chỉ cải thiện nhẹ và không có khác biệt về tình trạng kháng kháng sinh.
Quyết định dựa trên bằng chứng:
– Không có lợi ích giảm tử vong rõ ràng khi dùng kháng sinh.
– Rủi ro từ kháng sinh (tác dụng phụ, kháng thuốc) lớn hơn lợi ích không chắc chắn.
– Chi phí lớn và lợi ích không rõ ràng => WHO không khuyến cáo dùng kháng sinh.
2. Điều trị tiêu chảy có máu trong phân ở trẻ em dưới 10 tuổi
Khuyến cáo: Ở trẻ dưới 10 tuổi bị tiêu chảy kèm máu trong phân, WHO khuyến cáo nên điều trị bằng kháng sinh so với không dùng kháng sinh (Khuyến cáo mạnh, bằng chứng mức độ vừa đến thấp).
Lưu ý:
– Lựa chọn ưu tiên: Ciprofloxacin 15 mg/kg/lần, 2 lần/ngày trong 3 ngày.
– Lựa chọn thay thế: Ceftriaxon 50–80 mg/kg/ngày trong 3 ngày.
Tóm tắt bằng chứng: Dựa trên tổng quan Cochrane trước đó về kháng sinh trong điều trị lỵ do Shigella, WHO đã đưa ra khuyến cáo mạnh mẽ về việc sử dụng kháng sinh khi kết quả cho thấy trẻ không được điều trị có thể gặp các biến chứng nghiêm trọng. Đồng thời nhân viên y tế cần tham khảo mô hình kháng kháng sinh tại địa phương và danh sách AWARE của WHO
3. Điều trị tiêu chảy bằng kẽm ở trẻ em dưới 10 tuổi
Khuyến cáo:
– Trẻ bị tiêu chảy cấp dạng nước: WHO khuyến cáo bổ sung kẽm đường uống(3) (Khuyến cáo mạnh, bằng chứng trung bình).
– Trẻ bị tiêu chảy kéo dài: WHO khuyến cáo bổ sung kẽm đường uống (Khuyến cáo mạnh, bằng chứng trung bình).
– Với mọi dạng tiêu chảy: WHO đề xuất liều 5 mg kẽm/ngày (Khuyến cáo có điều kiện, bằng chứng thấp).
Lưu ý: Kẽm gluconate ít gây nôn hơn các dạng khác, thời gian điều trị: 10–14 ngày. Liều thấp (5 mg) ít gây nôn hơn, hiệu quả không kém liều cao.
Tóm tắt bằng chứng: Nghiên cứu tổng quan dựa trên kết quả 38 thử nghiệm lâm sàng chính (43 bài báo), bao gồm cả nước thu nhập cao và thấp. Kết quả phân tích cho thấy, tỷ lệ hồi phục tăng 75% (RR 1,75), thời gian tiêu chảy trung bình giảm 26,29 giờ và tỷ lệ tử vong không có sự khác biệt. Từ đó, đưa ra kết luận việc sử dụng kẽm có thể giúp giảm nhu cầu dùng kháng sinh. Bên cạnh đó, kẽm rẻ, dễ tiếp cận, quen thuộc với người dân và hệ thống y tế.
4. Điều trị tiêu chảy bằng men vi sinh ở trẻ dưới 10 tuổi
Khuyến cáo:
– Trẻ bị tiêu chảy cấp dạng nước: WHO khuyến cáo không nên dùng men vi sinh (Khuyến cáo có điều kiện, bằng chứng thấp).
– Trẻ bị tiêu chảy kéo dài: WHO không đưa ra khuyến cáo (thiếu bằng chứng).
Lưu ý: Có nhiều vấn đề liên quan đến sử dụng men vi sinh như: chi phí cao, khó bảo quản, chưa được quản lý rõ ràng. Dù có tiềm năng với tiêu chảy kéo dài nhưng cần thêm nghiên cứu.
Tóm tắt bằng chứng: Kết quả được tổng quan từ 99 nghiên cứu (chủ yếu là RCT), trên nhiều dạng men vi sinh. Đối với tiêu chảy cấp dạng nước: tỷ lệ khỏi lâm sàng tăng nhẹ (RR 1,23; CI 95%: [1,01–1,49]); tỷ lệ tử vong giảm (RR: 0,17, nhưng không phải tử vong do tiêu chảy); thời gian tiêu chảy trung bình giảm 7,2 giờ. Kết quả cho thấy không có khác biệt rõ ràng về việc kết cục lâm sàng xấu đi, tăng tác dụng phụ hoặc tác dụng phụ nghiêm trọng giữa các nhóm. Với tiêu chảy kéo dài (2 nghiên cứu), kết quả cho thấy thời gian tiêu chảy trung bình giảm 96,45 giờ.
5. Điều trị tiêu chảy kèm theo mất nước bằng dung dịch bù nước và điện giải có độ thẩm thấu thấp
Khuyến cáo: Trẻ dưới 10 tuổi bị tiêu chảy cấp dạng nước kèm theo mất nước: WHO khuyến cáo sử dụng dung dịch bù nước và điện giải có độ thẩm thấu thấp (LORS)(5) (Khuyến cáo mạnh, bằng chứng trung bình)
Tóm tắt bằng chứng: Một tổng quan hệ thống đã được thực hiện dựa trên 9 RCT với 1942 trẻ, chủ yếu từ các nước có thu nhập thấp và trung bình (Bangladesh, Ấn Độ, Ai Cập…) và trẻ dưới 5 tuổi so sánh giữa LORS và ORS thường. Kết quả cho thấy ở nhóm sử dụng LORS, thời gian tiêu chảy trung bình giảm, lượng dung dịch điện giải cần uống giảm, tỷ lệ cần truyền dịch tĩnh mạch giảm (nhưng không có nhiều khác biệt), tác dụng trên số trẻ khỏi sau 5 ngày không có sự khác biệt rõ ràng. Từ đó, WHO khuyến cáo mạnh mẽ việc sử dụng LORS cho tất cả trẻ dưới 10 tuổi bị tiêu chảy cấp kèm mất nước, do hiệu quả tương đương hoặc tốt hơn ORS thường, ít cần truyền dịch, giá rẻ hơn và an toàn.
Tài liệu tham khảo: WHO (2024), Guideline on management of pneumonia and diarrhea in children up to 10 years of age, link truy cập: https://www.who.int/publications/i/item/9789240103412
Leave a reply